تأثیر ترکیب الکل و تنباکو بر افزایش خطر ابتلا به سرطان دهان
مقدمه
سرطان دهان به عنوان یازدهمین سرطان شایع در سراسر جهان شناخته میشود و سالانه جان صدها هزار نفر را در معرض خطر قرار میدهد. این بیماری که شامل سرطان لبها، زبان، کف دهان، لثهها، کام و گونههای داخلی میشود، در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای سلامت فرد به همراه داشته باشد. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی، بیش از ۳۷۷ هزار مورد جدید سرطان حفره دهان و لب در سال ۲۰۲۰ در سراسر جهان گزارش شده است و این رقم نشاندهنده اهمیت توجه ویژه به عوامل خطرزای این بیماری است.
در میان عوامل متعددی که در بروز سرطان دهان نقش دارند، مصرف الکل و تنباکو به عنوان دو عامل اصلی و تعیینکننده شناسایی شدهاند. پژوهشهای علمی اخیر نشان دادهاند که ترکیب این دو عامل، اثری همافزا و بسیار خطرناکتر از مجموع اثرات هر یک به تنهایی ایجاد میکند. این موضوع به ویژه در مناطقی از جهان که مصرف تنباکوی جویدنی رایج است، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یافتههای پژوهش جدید
پژوهشگران در یک بررسی گسترده که نتایج آن در مجله معتبر «بیامجی گلوبال هلث» منتشر شده است، هشدار میدهند که حتی مصرف اندک الکل، زمانی که با عادتهایی مانند جویدن تنباکو همراه شود، میتواند خطر ابتلا به سرطان دهان را تا ۵۰ درصد افزایش دهد. این یافته از آن جهت حائز اهمیت است که بسیاری از افراد تصور میکنند مصرف محدود الکل خطری برای سلامت آنها ایجاد نمیکند.
در این پژوهش، دادههای مربوط به ۱۸۰۳ بیمار مبتلا به سرطان مخاط باکال (سرطان گونه داخلی) در بازه سنی ۳۵ تا ۵۴ سال، با اطلاعات ۱۹۰۳ فرد سالم که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند، مورد مقایسه قرار گرفت. این روش مطالعه که به مطالعه مورد-شاهدی معروف است، امکان بررسی دقیق رابطه بین عوامل خطر و بروز بیماری را فراهم میسازد.
شرکتکنندگان در این پژوهش اطلاعات جامعی درباره الگوی مصرف الکل خود ارائه دادند که شامل مدت زمان مصرف، تناوب مصرف و نوع نوشیدنیهای الکلی مصرفی بود. این نوشیدنیها طیف گستردهای از ۱۱ نوع نوشیدنی بینالمللی شامل آبجو، ویسکی، ودکا، رام و نوشیدنیهای کوکتل میوهای آماده تا ۳۰ نوع نوشیدنی محلی تولیدشده در هند را دربرمیگرفت.
آمار و ارقام قابل تأمل
تحلیل دادههای این پژوهش نتایج نگرانکنندهای را آشکار ساخت. از میان افراد مبتلا به سرطان، ۷۸۱ نفر گزارش کردند که الکل مصرف میکردند، در حالی که ۱۰۱۹ نفر اظهار داشتند هیچگاه الکل مصرف نکردهاند. در مقابل، در گروه کنترل که شامل افراد سالم بود، تنها ۴۸۱ نفر الکل مصرف میکردند و ۱۴۲۰ نفر فاقد سابقه مصرف الکل بودند. این تفاوت آماری معنادار، ارتباط قوی بین مصرف الکل و افزایش خطر سرطان دهان را تأیید میکند.
نکته بسیار مهم این است که حتی مصرف مقادیر بسیار اندک الکل نیز با افزایش خطر سرطان مرتبط بود. پژوهشگران دریافتند که مصرف روزانه تنها دو گرم الکل معادل آبجو، با افزایش قابل توجه خطر ابتلا به سرطان مخاط باکال همراه است. مصرف یک نوشیدنی استاندارد در روز، معادل حدود ۹ گرم الکل، خطر سرطان دهان را تا حدود ۵۰ درصد افزایش میدهد.
یافتههای این پژوهش نشان داد که ترکیب الکل و تنباکو ممکن است عامل نزدیک به دوسوم تمام موارد سرطان دهان در هند باشد. این آمار از آن جهت اهمیت دارد که هند یکی از کشورهایی است که بالاترین میزان شیوع سرطان دهان را در جهان دارد و مصرف تنباکوی جویدنی در این کشور بسیار رایج است.
مکانیسم اثر ترکیبی الکل و تنباکو
پژوهشگران معتقدند که الکل از طریق مکانیسمهای متعددی زمینه را برای بروز سرطان دهان فراهم میسازد. یکی از مهمترین این مکانیسمها، تغییر در ترکیب چربی لایه مخاطی داخل دهان است. الکل میتواند ساختار غشای سلولی را تغییر دهد و نفوذپذیری آن را افزایش دهد. این افزایش نفوذپذیری سبب میشود که مواد شیمیایی سرطانزای موجود در محصولات تنباکوی جویدنی راحتتر به درون سلولها نفوذ کنند و آسیبهای ژنتیکی را ایجاد نمایند.
علاوه بر این، الکل در بدن به استالدهید متابولیزه میشود که خود یک ماده سرطانزای شناختهشده است. آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، استالدهید مرتبط با مصرف الکل را به عنوان یک ماده سرطانزای گروه یک طبقهبندی کرده است. این ماده میتواند به دیانای سلولها آسیب برساند و فرآیند سرطانزایی را آغاز کند.
تنباکوی جویدنی نیز حاوی بیش از ۲۸ ماده سرطانزای شناختهشده است که مهمترین آنها نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو هستند. هنگامی که این مواد سرطانزا با لایه مخاطی آسیبدیده و نفوذپذیرتر شده توسط الکل مواجه میشوند، توانایی ایجاد آسیبهای سلولی و شروع فرآیند سرطانزایی به طور قابل توجهی افزایش مییابد.
خطرات نوشیدنیهای الکلی محلی
یکی از یافتههای مهم این پژوهش، شناسایی خطرات بالاتر نوشیدنیهای الکلی تولید محلی بود. قویترین ارتباط با سرطان دهان در میان افرادی مشاهده شد که نوشیدنیهای الکلی محلی مانند اپونگ، بنگلا، چولی و ماهوا مصرف میکردند. این نوشیدنیها که در مناطق روستایی و حاشیهای تولید میشوند، به دلایل متعددی خطرناکتر از نوشیدنیهای استاندارد هستند.
پژوهشگران اشاره میکنند که بازار نوشیدنیهای الکلی محلی فاقد نظارت کافی است و محتوای الکل برخی از انواعی که شرکتکنندگان مصرف کرده بودند، تا ۹۰ درصد میرسید. این غلظت بالای الکل به معنای تماس طولانیتر و شدیدتر مخاط دهان با الکل خالص است که آسیبهای بافتی بیشتری ایجاد میکند.
علاوه بر غلظت بالای الکل، این نوشیدنیها ممکن است به مواد سمی مانند متانول آلوده باشند. متانول یک الکل صنعتی است که مصرف آن حتی در مقادیر کم میتواند منجر به نابینایی و مرگ شود. همچنین فرآیند تولید غیراستاندارد این نوشیدنیها ممکن است منجر به تولید مقادیر بالای استالدهید شود که همانطور که اشاره شد، یک ماده سرطانزای قوی است.
شیوع سرطان دهان در جنوب آسیا
سرطان دهان در کشورهای جنوب آسیا، به ویژه هند، پاکستان، بنگلادش و سریلانکا، شیوع بسیار بالایی دارد. این الگوی جغرافیایی به طور مستقیم با عادات فرهنگی رایج در این مناطق مرتبط است. جویدن تنباکو در قالب محصولاتی مانند پان، گوتکا، خینی و زردا در این کشورها بخشی از فرهنگ روزمره بسیاری از افراد است.
بر اساس آمار، هند به تنهایی حدود یکسوم موارد سرطان دهان در سراسر جهان را به خود اختصاص میدهد. این رقم تکاندهنده نشان میدهد که مداخلات بهداشت عمومی در این منطقه از جهان اهمیت حیاتی دارد. ترکیب مصرف تنباکوی جویدنی با نوشیدنیهای الکلی محلی، یک الگوی رفتاری پرخطر ایجاد میکند که میتواند منجر به بروز سرطان در سنین نسبتاً پایین شود.
عوامل خطر مرتبط با سرطان دهان
علاوه بر الکل و تنباکو، عوامل دیگری نیز در بروز سرطان دهان نقش دارند که آگاهی از آنها برای پیشگیری ضروری است. عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی نوع ۱۶ و ۱۸ یکی از عوامل خطر مهم به ویژه برای سرطانهای ناحیه اوروفارنکس است. این ویروس از طریق تماس جنسی دهانی منتقل میشود و میتواند سالها پس از عفونت اولیه منجر به بروز سرطان شود.
تغذیه نامناسب و کمبود میوهها و سبزیجات در رژیم غذایی نیز با افزایش خطر سرطان دهان مرتبط است. ویتامینها و آنتیاکسیدانهای موجود در میوهها و سبزیجات نقش محافظتی مهمی در برابر سرطانها دارند. رژیم غذایی غنی از این مواد مغذی میتواند تا حدی اثرات مضر سایر عوامل خطر را خنثی کند.
بهداشت دهان و دندان ضعیف، وجود دندانهای شکسته یا تیز که باعث تحریک مداوم مخاط دهان میشوند، و استفاده از دندان مصنوعی نامناسب نیز از عوامل خطر شناختهشده هستند. همچنین قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آفتاب بدون محافظت میتواند خطر سرطان لب را افزایش دهد.
علائم هشداردهنده سرطان دهان
شناخت علائم اولیه سرطان دهان برای تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان موفق ضروری است. زخمهایی در دهان که پس از دو هفته بهبود نمییابند، لکههای سفید یا قرمز روی لثهها، زبان یا لوزهها، توده یا ضخیم شدن بافت در دهان، درد یا مشکل در بلع، بیحسی در ناحیه دهان یا صورت، و تغییر در صدا یا گرفتگی صدای مداوم از علائم هشداردهندهای هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک برای بررسی دقیق ضروری است. تشخیص سرطان دهان در مراحل اولیه میزان بقای پنجساله را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
راهکارهای پیشگیری
پیشگیری از سرطان دهان نیازمند اتخاذ تدابیر چندگانه است. مهمترین اقدام، پرهیز کامل از مصرف تنباکو در تمام اشکال آن است. این شامل سیگار، قلیان، تنباکوی جویدنی و سایر محصولات تنباکویی میشود. ترک تنباکو حتی پس از سالها مصرف، میتواند خطر ابتلا به سرطان را به تدریج کاهش دهد.
محدود کردن یا حذف کامل مصرف الکل نیز نقش مهمی در پیشگیری دارد. همانطور که این پژوهش نشان داده است، هیچ سطح امنی از مصرف الکل برای پیشگیری از سرطان مخاط باکال وجود ندارد. بنابراین، بهترین توصیه، پرهیز کامل از مصرف الکل است.
رژیم غذایی سالم و غنی از میوهها و سبزیجات تازه، حفظ بهداشت دهان و دندان، مراجعات منظم به دندانپزشک برای معاینات دورهای، و واکسیناسیون علیه ویروس پاپیلومای انسانی از دیگر اقدامات پیشگیرانه مؤثر هستند.
نتیجهگیری
یافتههای این پژوهش بزرگ که در مجله معتبر بیامجی گلوبال هلث منتشر شده است ، پیام روشنی برای جامعه پزشکی و عموم مردم دارد : ترکیب الکل و تنباکو یک عامل خطر بسیار قوی برای سرطان دهان است و حتی مصرف اندک الکل در کنار تنباکوی جویدنی میتواند خطر این بیماری کشنده را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
پژوهشگران نتیجهگیری میکنند که برای خطر ابتلا به سرطان مخاط باکال، هیچ سطح امنی از مصرف الکل وجود ندارد. این نتیجهگیری باید مبنای سیاستگذاریهای بهداشت عمومی قرار گیرد و برنامههای آموزشی گستردهای برای آگاهسازی مردم از خطرات ترکیب الکل و تنباکو طراحی و اجرا شود. سلامت دهان بخش جداییناپذیر از سلامت کلی بدن است و توجه به آن میتواند از بروز بسیاری از بیماریهای جدی پیشگیری کند.
قلیان ، ویپ، پاد، آیکاس تدخین جهان سومی و دشمن نسل آینده !سال هاست ماسترو رحیمی در مورد خطرات مصرف سیگارت، قلیان، ویپ، آیکاس، سیگارهای الکترونیکی و الکل هشدار داده است!
شما به عنوان عضو انجمن پیپ چقدر در این پویش فعال بودید؟!!
شما چه میزان برای پویش های انجمن پیپ فعالیت کردید ؟!
شما هم در پویش نه به قلیان، نه به سیگارت، نه به ویپ، نه به مواد مخدر، نه به مشروبات الکلی شرکت کنید.
