بحران سوخت در کارائیب و لرزش زیرساختهای سفر به هاوانا؛ تأثیرات مستقیم تحریمها بر اکوسیستم سیگار برگ
پرواز به سوی خورشید کارائیب و فرود در باند فرودگاه خوزه مارتی هاوانا، برای دههها بخشی جداییناپذیر از رویای هر عاشق و دوستدار فرهنگ تنباکو در جهان بوده است. هاوانا تنها یک مقصد توریستی نیست؛ بلکه برای فعالان و عاشقان صنعت سیگار برگ، قلب تپندهی هنر برگ تنباکو محسوب میشود. اما در ماههای اخیر،
این مسیر هوایی که روزی نمادی از ارتباطات فرهنگی و تجاری بود، به میدان آزمون جدی برای اقتصاد شکنندهی جزیره و نیز چالشی لجستیکی برای مسافران بینالمللی تبدیل شده است. موضوعی که فراتر از یک اختلال ساده در پروازهاست و ریشه در پیچیدگیهای ژئوپلیتیک و جنگهای اقتصادی فرامرزی دارد. بحران کنونی سوخت در کوبا، که منجر به محدودیتهای شدید پروازی شده، زنگ خطری است که مستقیماً در ورود مهمانان گرامی جشنواره سالانه «آبانوس» و همچنین جریان نرمال گردشگری تأثیرگذار بر بازار سیگار برگ میلرزاند.
برای درک عمق فاجعه، باید نگاهی به آناتومی بحران انداخت. مسئله تنها کمبود ناگهانی بنزین یا سوخت جت نیست، بلکه نتیجهی مستقیم فشارهای سیستماتیک و هدفمند بر رگهای حیاتی اقتصاد کوباست. این جزیره به تنهایی قادر به تأمین نیازهای عظیم انرژی خود نیست و به شدت به واردات نفت خام و فرآوردههای نفتی وابسته است. در سالهای اخیر، ونزوئلا به عنوان بزرگترین حامی انرژی کوبا شناخته میشد؛ روابطی که بر مبنای همکاریهای ایدئولوژیک و نیازهای عملی بنا شده بود. با این حال، دخالتهای نظامی ایالات متحده در ونزوئلا و اعمال فشارهای حداکثری بر دولت کاراکاس،
شریان حیاتی نفتکشهای حامل سوخت به سمت هاوانا را مسدود کرد. در گام بعدی، دولتهای آمریکا، بهویژه در دوران ترامپ، تهدیدهایی جدی علیه هر کشوری که جرأت تأمین سوخت به کوبا را داشته باشد، مطرح کردند. این ترکیب از عوامل، معادلهی انرژی در کوبا را به سمت یک بحران تمامعیار سوق داد تا جایی که مقامات کوبایی ناچار شدند به شرکتهای هواپیمایی بینالمللی اطلاع دهند که دیگر امکان تأمین سوخت جت (Jet Fuel) در فرودگاههای این کشور برایشان وجود ندارد.
واکنش شرکتهای هواپیمایی بینالمللی به این خبر، با سرعتی قابلتوجه و گاهی با عجلهی تمام رخ داد. از منظر مدیریت ریسک و ایمنی پرواز، تصمیم برای تعلیق پروازها به مقصدی که تضمینی برای سوختگیری بازگشت وجود ندارد، تصمیمی منطقی و ضروری است. در این میان، شرکتهای کانادایی که سهم بزرگی از گردشگران زمستانی را به کارائیب میبردند،
پیشگام در ترک این میدان شدند. ایر کانادا، وستجت (WestJet) و ایر ترانسات (Air Transat) تقریباً در یک بازه زمانی اعلام کردند که پروازهای مسافری خود به کوبا را متوقف میکنند. این تعلیق به معنای لغو کامل سفرها نبود، بلکه استراتژیای برای خروج امن از وضعیت بحرانی بود. وستجت، با بیانیهای که در آن رضایت مسافر و ایمنی عملیاتی در اولویت قرار داشت، فرآیندی را برای خروج منظم و مرحلهبهمرحله از عملیات زمستانی خود در کوبا آغاز کرد.
جالبترین بخش استراتژی عملیاتی airlines در این بحران، تکنیک «تَنکِرینگ» (Tankering) یا پرواز با سوخت اضافی بود. شرکتهایی مانند وستجت و ایر کانادا تصمیم گرفتند هواپیماهای خالی به سمت کوبا اعزام کنند. این هواپیماها با حمل حداکثر مقدار سوخت ممکن در مخازن خود، از کانادا بلند میشدند تا بدون نیاز به سوختگیری در فرودگاههای کوبا، بتوانند مسافران گرفتار شده را به خانه بازگردانند. ایر کانادا که پیش از این حدود ۱۶ پرواز هفتگی از تورنتو و مونترال به چهار مقصد مختلف در کوبا داشت، با چالش بازگرداندن حدود سه هزار مسافر مواجه بود. این اقدامات نمایشی از مدیریت بحران هوایی است که در آن، انعطافپذیری لجستیکی جایگزین زیرساختهای ثابت میشود.
در سمت دیگر اقیانوس اطلس، شرکتهای اروپایی استراتژی متفاوتی را در پیش گرفتند. از آنجا که پروازهای اروپا به کوبا مسافت بسیار طولانیتری نسبت به پروازهای کانادا یا آمریکا دارند، حمل تمام سوخت مورد نیاز برای پرواز رفت و برگشت در یک بار، از نظر فنی و اقتصادی بسیار پرهزینه و گاهی غیرممکن است. بنابراین، ایرلاینهای اروپایی به فکر توقفهای میانی افتادند.
حاکی از آن است که ایر فرانس و سایر حملونقلکنندگان اروپایی، مسیرهای غیرمستقیم خود را احیا کردهاند. توقف در باهاما یا جمهوری دومینیکن برای سوختگیری، تنها یک توقف تکنیکی نیست؛ بلکه به معنای افزایش زمان سفر، تحمیل هزینههای اضافی به شرکتها و تغییر تجربه سفر برای مسافران است. این تغییرات کوچک در نقشهی پروازها، بازتابی بزرگ از وضعیت انرژی در خاک کوبا دارد.
بحران سوخت در کارائیب و لرزش زیرساختهای سفر به هاوانا؛ تأثیرات مستقیم تحریمها بر اکوسیستم سیگار برگ
در مقابل این موج از تعلیقها و تغییر مسیرها، شرکتهای هواپیمایی آمریکایی وضعیتی متفاوت دارند. با توجه به نزدیکی میامی به هاوانا و تعداد بالای پروازها، شرکتهایی مانند امریکن ایرلاینز (American Airlines) که تا ۱۱ پرواز روزانه در این مسیر دارند، همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند. اگرچه شایعاتی مبنی بر برخی لغوها وجود داشته، اما گفته میشود که آنها با دقت وضعیت را رصد میکنند و در حال حاضر، امکان رزرو و پرواز در مسیر میامی-هاوانا برقرار است. دلتا نیز اگرچه سکوت اختیار کرده، اما وبسایتش همچنان باز است. این تفاوت رویکرد، نشاندهندهی مزیتهای ژئوگرافیک و همچنین سیاستهای متفاوت در مدیریت ریسک میان ایرلاینهای شمالی و جنوبی مرزهای آمریکا است.
اما این تحولات در صنعت هوانوردی، چه معنایی برای یک مرد عادی در خیابانهای هاوانا و به طور ویژه برای فعالان بازار سیگار برگ دارد؟ تأثیرات این بحران به مرزهای فرودگاه محدود نمیشود. کمبود سوخت به معنای کاهش چشمگیر ترافیک جادهای، توقف تولیدات صنعتی و کاهش حملونقل عمومی است. وقتی پاتریک اوپمن، رئیس دفتر سیانان در هاوانا، از واکنش زنجیرهای در اقتصاد حرف میزند، دقیقاً به همین نکته اشاره دارد. گردشگری شاهکلید درآمدزایی ارزی برای کوباست و کاهش تعداد پروازها به معنای کاهش تعداد توریستهاست. توریستهایی که نه تنها در هتلها اقامت میکنند، بلکه خریداران اصلی محصولات صادراتی کوبا، از روم تا سیگار برگ، هستند.
برای صنعت سیگار برگ، زمان بروز این بحران بسیار حساس و در عین حال نامیمون است. کمتر از دو هفته مانده به شروع «جشنواره هابانوس» (Habanos Festival)، رویدادی که سالانه هزاران عاشق سیگار برگ، خردهفروشان لوکس و توزیعکنندگان جهانی را از سراسر دنیا به هاوانا میکشد، ابرهای تاریک بر آسمان کوبا جمع شدهاند. این جشنواره تنها یک گردهمایی نیست؛ بلکه مهمترین رویداد تقویم صنعت تنباکو در جهان است که در تولیدات سیگار برگ رونمایی میشوند، قراردادهای تجاری بسته میشوند و فرهنگ “Puro” جشن گرفته میشود. وقتی مسیرهای هوایی دچار اختلال میشوند، حضور این افراد در خطر میافتد.
تصور کنید که یک کلکسیونر مشتاق از اروپا یا آسیا که ماهها پیش برای این سفر برنامهریزی کرده و بلیط خود را رزرو کرده، اکنون با خبر از توقفهای طولانی، لغو پروازها یا عدم قطعیت سفر مواجه شود. این عدم قطعیت میتواند تصمیم او برای سفر را تغییر دهد. کاهش حضور خریداران بینالمللی در جشنواره آبانوس، نه تنها به لحاظ سمبلیک ضربهای به پرستیژ این رویداد است
بلکه میتواند تأثیرات مستقیمی بر فروشهای فصل آینده و تقاضای جهانی برای محصولات کوبایی داشته باشد. علاوه بر این، توریستهای معمولی که بخش بزرگی از خرید سیگار برگ در فروشگاههای هایوانا را تشکیل میدهند، ممکن است با شنیدن اخبار بحران سوخت و ناآرامیهای احتمالی ناشی از کمبود انرژی، از سفر منصرف شوند. این امر به معنای خشک شدن یکی از مهمترین منابع ارزآوری برای شرکت دخانیات کوبا و بخش خصوصی مرتبط با آن است.
بحران فعلی سوخت در کوبا، نمونهای بارز از پیونددهی سیاست و اقتصاد با فرهنگ و لذت است. تحریمهای نفتی که هدفشان فشار بر دولت است، در عمل بر زندگی شهروند عادی و روی شیشهی نوشیدنی یک توریست در کافهی “لا فلویدیدا” سایه میافکند. کاهش تعداد خودروها در خیابانهای هاوانا که خبرنگاران به آن اشاره کردهاند، تصویرگر سکوتی است که بر شهر فرود آمده؛ سکوتی که با کاهش صدای موتور جتها در فرودگاه بینالمللی تشدید میشود.
برای ناظران صنعت دخانیات، این وضعیت هشداری است برای تنوعبخشی به استراتژیهای تجاری و نیز درک ارتباط زنجیره تأمین و توزیع . وابستگی شدید صنعت توریسم کوبا به پروازهای مستقیم و ارزان، در برابر شوکهای انرژی آسیبپذیر است. اگر شرکتهای هواپیمایی تصمیم بگیرند که به دلیل ناپایداری سوخت، پروازها به کوبا را به صورت دائم کاهش دهند یا هزینههای خود را به شدت افزایش دهند، بازار سیگار برگ باید خود را برای دورانی تغییر یافته آماده کند.
در نهایت، وضعیت فعلی کوبا و مشکل پروازها به آن، بازتابی از یک واقعیت تلخ است: هاوانا علیرغم جذابیتهای ابدی و تاریخیاش، نمیتواند خود را از موجهای خشمگین سیاست جهانی مستثنا کند. بحران سوخت تنها یک مشکل لجستیکی نیست؛ بلکه نشانی از یک تغییر ساختاری در دسترسی جهان به این جزیره است. برای کسانی که دل در گرو دخان و طعم منحصربهفرد سیگار برگ کوبا دارند، این روزها شاید زمانی برای تأمل در ارزشهای این محصول و هزینههایی باشد که برای رسیدن به آن پرداخت میشود.
هنگامی که یک هواپیما مجبور میشود با بار اضافی سوخت برای فرود در کوبا پرواز کند تا اطمینان حاصل کند که میتواند مسافرانش را به خانه بازگرداند ، پیام روشن است : پلهای هوایی در حال لرزیدن هستند و نگهداری از آنها نیازمند تدابیری فراتر از مدیریت عادی هوایی است . صنعت سیگار برگ ، که همواره بر پایهی صبر و گذشت بنا شده ، اکنون باید شکیبایی جدیدی را در برابر چالشهای زمین و آسمان تجربه کند .
