افزایش ۱۱ درصدی مصرف دخانیات در زنان ایرانی؛ آمارها چه می گویند؟
مصرف دخانیات در ایران طی سال های اخیر فقط یک موضوع مرتبط با سیگار نبوده و تغییرات قابل توجهی در الگوی مصرف محصولات دخانی در گروه های مختلف جمعیتی دیده شده است.
یکی از نکات قابل توجه در مقایسه نتایج دو پیمایش ملی، افزایش مصرف محصولات دخانی در میان زنان بالای ۱۸ سال است؛ به طوری که بر اساس مقایسه نتایج مطالعات سال های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰، میزان مصرف محصولات دخانی در میان زنان ۱۱ درصد افزایش داشته است. در همین بازه، افزایش مصرف در میان مردان ۳ درصد گزارش شده است.
اما این آمار یک نکته مهم دارد که نباید از آن غافل شد: منظور از «۱۱ درصد افزایش» این نیست که ۱۱ درصد زنان ایرانی سیگاری شده اند. این عدد بیانگر افزایش میزان مصرف محصولات دخانی در مقایسه دو مطالعه است.
وضعیت مصرف دخانیات در زنان ایرانی
آخرین پیمایش مورد استناد در این گزارش، مربوط به سال ۱۴۰۰ است و جمعیت بالای ۱۸ سال را بررسی کرده است.
بر اساس نتایج این مطالعه، حدود ۱۴ درصد افراد بالای ۱۸ سال در کشور از انواع محصولات دخانی استفاده می کرده اند. سهم مردان حدود ۲۵.۸۸ درصد و سهم زنان حدود ۴.۴ درصد گزارش شده است.
اما وقتی نوع محصول مورد استفاده را جداگانه بررسی کنیم، تصویر متفاوتی به دست می آید.
در میان زنان، حدود ۰.۷۷ درصد مصرف کننده سیگار و حدود ۳.۶۴ درصد مصرف کننده قلیان بوده اند. بنابراین بخش قابل توجهی از مصرف دخانیات در میان زنان، در قالب قلیان ثبت شده است و نمی توان افزایش کلی مصرف محصولات دخانی را صرفا معادل افزایش مصرف سیگار دانست.
این تفاوت از نظر تحلیل آماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عبارت «افزایش مصرف دخانیات در زنان» دامنه گسترده تری از «افزایش مصرف سیگار در زنان» دارد.
مقایسه سال ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ چه چیزی را نشان می دهد؟
مطالعه پیشین عوامل خطر بیماری های غیرواگیر در سال ۱۳۹۵ انجام شده بود. مقایسه نتایج این مطالعه با پیمایش سال ۱۴۰۰ نشان می دهد که مصرف محصولات دخانی در فاصله این دو مطالعه در میان زنان بالای ۱۸ سال ۱۱ درصد و در میان مردان ۳ درصد افزایش داشته است.
این افزایش در حالی اتفاق افتاده که مصرف دخانیات در میان گروه های سنی جوان نیز روند قابل توجهی داشته است.
بر اساس گزارش های منتشر شده از نتایج این مقایسه، مصرف محصولات دخانی در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال در میان زنان ۹۰ درصد و در میان مردان ۳۴ درصد افزایش داشته است. همچنین مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله ۱۹۰ درصد افزایش گزارش شده است؛ در میان مردان همین گروه سنی این افزایش ۴۶ درصد بوده است.
این ارقام البته باید با احتیاط تفسیر شوند. «۱۹۰ درصد افزایش» به معنای سیگاری شدن ۱۹۰ درصد زنان این گروه نیست؛ بلکه به تغییر نسبی شاخص مورد اندازه گیری در مقایسه دو پیمایش اشاره دارد.
چرا افزایش مصرف در زنان جوان اهمیت بیشتری دارد؟
یکی از مهم ترین نکات این داده ها، افزایش مصرف در گروه های سنی جوان است.
بر اساس اظهارات رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت، افزایش مصرف محصولات دخانی در جمعیت جوان، موضوعی قابل توجه برای حوزه سلامت عمومی محسوب می شود. در گزارش های منتشر شده، گروه های سنی ۱۸ تا ۲۴ و ۲۵ تا ۳۴ سال به عنوان گروه هایی معرفی شده اند که افزایش مصرف در آنها ملموس تر بوده است.
دلیل اهمیت این موضوع این است که شروع مصرف در سنین پایین تر می تواند به طولانی تر شدن دوره مصرف در سال های بعد منجر شود و در نتیجه، پیامدهای مرتبط با دخانیات را به یک مسئله بلندمدت تبدیل کند.
از سوی دیگر، تغییر الگوی مصرف در میان زنان نیز نشان می دهد که بررسی وضعیت دخانیات دیگر نمی تواند فقط بر الگوی سنتی مصرف در میان مردان متمرکز باشد.
سیگار یا قلیان؛ مسئله فقط سیگار نیست
وقتی درباره افزایش مصرف دخانیات صحبت می کنیم، تمرکز صرف بر سیگار می تواند تصویر ناقصی از وضعیت موجود ارائه دهد.
در پیمایش سال ۱۴۰۰، میزان مصرف قلیان در زنان بسیار بیشتر از مصرف سیگار گزارش شده است؛ ۳.۶۴ درصد در برابر ۰.۷۷ درصد. در میان کل جمعیت نیز حدود ۴.۵ درصد مصرف کننده قلیان و ۹.۳۳ درصد مصرف کننده سیگار گزارش شده اند.
همچنین مقایسه نتایج دو پیمایش نشان می دهد مصرف قلیان در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۵ حدود ۵۴ درصد افزایش داشته است.
بنابراین وقتی از افزایش مصرف دخانیات در ایران صحبت می شود، قلیان نیز باید در کنار سیگار و سایر محصولات دخانی مورد توجه قرار گیرد.
یک تغییر قابل توجه در الگوی مصرف
آمارهای سال های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ نشان می دهند که بررسی مصرف دخانیات در ایران نیازمند نگاه دقیق تری به تفاوت میان جنسیت، سن و نوع محصول است.
از یک طرف، مصرف محصولات دخانی در میان مردان بالای ۱۸ سال ۳ درصد افزایش داشته و از طرف دیگر، افزایش این شاخص در زنان ۱۱ درصد گزارش شده است.
در گروه های جوان نیز تغییرات چشمگیرتری دیده می شود و در میان زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله، افزایش مصرف روزانه سیگار نسبت به سال ۱۳۹۵ بسیار قابل توجه گزارش شده است.
با این حال، نباید این اعداد را به معنای تغییر یکسان رفتار تمام زنان ایرانی دانست. پیمایش ها شاخص های جمعیتی را اندازه گیری می کنند و افزایش نسبی یک شاخص به معنای آن نیست که همه گروه های اجتماعی یا تمام استان های کشور دقیقا روند مشابهی داشته اند.
چرا این آمار مهم است؟
افزایش مصرف محصولات دخانی، صرفا یک تغییر آماری نیست.
دخانیات با مجموعه ای از پیامدهای شناخته شده برای سلامت عمومی ارتباط دارد و به همین دلیل، تغییرات الگوی مصرف در گروه های مختلف جمعیتی برای نظام سلامت اهمیت دارد.
از سوی دیگر، افزایش مصرف در گروه های جوان اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تغییر رفتار مصرفی در این سنین می تواند بر الگوی مصرف سال های بعد نیز تاثیر بگذارد.
آمار زنان نیز یک پیام روشن دارد: بررسی وضعیت دخانیات در ایران دیگر نمی تواند تنها بر مصرف مردان متمرکز باشد.
افزایش ۱۱ درصدی مصرف محصولات دخانی در زنان بالای ۱۸ سال، در کنار رشد مصرف در برخی گروه های سنی جوان تر، نشان می دهد که الگوی مصرف دخانیات در ایران در حال تغییر است و برای شناخت این تغییر، باید همزمان سیگار، قلیان، سن، جنسیت و روندهای اجتماعی را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
یک نکته مهم درباره تیتر «۱۱ درصد بیشتر سیگاری شدند»
عبارت «زنان ایرانی ۱۱ درصد بیشتر سیگاری شدند» برای تیتر رسانه ای جذاب است، اما از نظر آماری دقیق نیست.
عبارت دقیق تر این است:
«مصرف محصولات دخانی در زنان بالای ۱۸ سال ۱۱ درصد افزایش یافت»
یا اگر تمرکز مقاله روی سیگار و قلیان باشد:
«مصرف دخانیات در زنان ایرانی ۱۱ درصد افزایش یافت؛ قلیان سهم بیشتری از سیگار دارد»
این تفاوت کوچک در واژه ها مهم است؛ چون آمار رسمی مورد استناد درباره کل محصولات دخانی صحبت می کند، نه صرفا سیگار.
قلیان، ویپ، پاد، آیکاس تدخین جهان سومی و دشمن نسل آینده !
سال هاست ماسترو رحیمی در مورد خطرات مصرف سیگارت، قلیان، ویپ، آیکاس، سیگارهای الکترونیکی و الکل هشدار داده است!
شما به عنوان عضو انجمن پیپ چقدر در این پویش فعال بودید؟!!
شما چه میزان برای پویش های انجمن پیپ فعالیت کردید ؟!
شما هم در پویش نه به قلیان، نه به سیگارت، نه به ویپ، نه به مواد مخدر، نه به مشروبات الکلی شرکت کنید.
