افزایش ملموس مصرف دخانیات در جوانان؛ زنگ خطر جدید برای سلامت جامعه
افزایش مصرف دخانیات در میان جوانان به یکی از نگرانیهای جدی حوزه سلامت در ایران تبدیل شده است. بر اساس آخرین دادههای مورد استناد وزارت بهداشت، حدود ۱۴ درصد افراد بالای ۱۸ سال در کشور از انواع محصولات دخانی استفاده میکنند و روند مصرف در برخی گروههای سنی جوان، بهویژه افراد ۱۸ تا ۲۴ سال و ۲۵ تا ۳۴ سال، نگرانکنندهتر گزارش شده است.
این آمار در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که تغییر الگوی مصرف، افزایش استفاده از محصولات جدید دخانی و کاهش حساسیت اجتماعی نسبت به برخی از این محصولات، نگرانی کارشناسان حوزه سلامت را افزایش داده است.
چند درصد ایرانیان دخانیات مصرف میکنند؟
بر اساس نتایج مطالعه STEPS که در سال ۱۴۰۰ انجام شده، شیوع مصرف انواع محصولات دخانی در افراد بالای ۱۸ سال حدود ۱۴.۰۱ درصد اعلام شده است.
در این آمار، سهم مردان ۲۵.۸۸ درصد و سهم زنان ۴.۴۴ درصد بوده است. بنابراین اگرچه میزان مصرف در مردان همچنان به شکل قابل توجهی بیشتر از زنان است، اما روند تغییرات در گروه زنان نیز از موضوعات مورد توجه وزارت بهداشت محسوب میشود.
نکته مهم این است که این ارقام مربوط به مطالعه سال ۱۴۰۰ هستند؛ بنابراین بهتر است آنها را «آخرین داده رسمی مورد استناد» دانست، نه آماری که لزوماً وضعیت دقیق مصرف در سال ۱۴۰۵ را نشان دهد.
چرا افزایش مصرف در جوانان اهمیت بیشتری دارد؟
افزایش مصرف دخانیات در هر گروه سنی موضوعی قابل توجه است، اما زمانی که رشد مصرف در میان جوانان مشاهده میشود، نگرانیها بیشتر میشود.
گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال معمولاً دورهای است که بسیاری از افراد وارد دانشگاه، محیط کار و روابط اجتماعی گستردهتر میشوند. در چنین شرایطی عواملی مانند تأثیر گروه دوستان، استرس، فشارهای اجتماعی، تبلیغات غیرمستقیم و دسترسی آسان به محصولات دخانی میتوانند در شکلگیری عادت مصرف نقش داشته باشند.
رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت نیز افزایش مصرف در گروههای سنی ۱۸ تا ۲۴ و ۲۵ تا ۳۴ سال را ملموس دانسته و آن را یک هشدار برای سلامت و اقتصاد کشور عنوان کرده است.
افزایش مصرف دخانیات در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال
یکی از قابل توجهترین بخشهای این آمار مربوط به گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال است.
بر اساس مقایسه دادههای سال ۱۴۰۰ با مطالعه قبلی در سال ۱۳۹۵، میزان مصرف محصولات دخانی در این گروه سنی در زنان حدود ۹۰ درصد و در مردان حدود ۳۴ درصد افزایش داشته است.
این درصدها به معنای آن نیست که ۹۰ درصد زنان این گروه دخانیات مصرف میکنند؛ بلکه نشاندهنده درصد افزایش نسبت به مقدار ثبتشده در مطالعه قبلی است. این تفاوت در بیان آمار بسیار مهم است.
در همین گروه سنی، مصرف روزانه سیگار در زنان نیز رشد قابل توجهی داشته است. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی وزارت بهداشت، مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله از حدود ۰.۱ درصد در سال ۱۳۹۵ به ۰.۲۹ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده که معادل افزایش حدود ۱۹۰ درصدی گزارش شده است.
وضعیت گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال
گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال نیز از دیگر گروههایی است که افزایش مصرف در آن مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس دادههای منتشرشده، در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰، مصرف محصولات دخانی در این گروه سنی در زنان حدود ۹۰.۸۸ درصد افزایش داشته است. در مردان نیز افزایش مصرف گزارش شده، اگرچه میزان رشد آن کمتر بوده است.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که افراد ۲۵ تا ۳۴ سال بخش مهمی از جمعیت فعال اقتصادی و اجتماعی کشور را تشکیل میدهند و شکلگیری یا تثبیت وابستگی به دخانیات در این دوره میتواند پیامدهای بلندمدتی داشته باشد.
مصرف قلیان؛ بخش دیگری از مسئله
بحث مصرف دخانیات در جوانان تنها به سیگار محدود نمیشود.
قلیان نیز یکی از محصولاتی است که در سالهای گذشته نگرانیهای زیادی درباره افزایش مصرف آن مطرح شده است. بر اساس آمار منتشرشده از سوی وزارت بهداشت، شیوع مصرف قلیان در مطالعه سال ۱۴۰۰ حدود ۴.۵ درصد اعلام شده و نسبت به سال ۱۳۹۵ حدود ۵۴ درصد افزایش داشته است.
یکی از عواملی که کارشناسان درباره مصرف قلیان مطرح کردهاند، وجود طعمها و رایحههای مختلف در تنباکوهای معسل است. این ویژگی میتواند محصول را برای برخی افراد، بهخصوص جوانان، جذابتر کند.
در واقع، شیرین یا میوهای بودن یک محصول دخانی به معنای بیضرر بودن آن نیست. مواد حاصل از سوختن تنباکو همچنان میتوانند حاوی ترکیبات زیانآور باشند.
چرا زنان در این آمار بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند؟
یکی از نکات قابل توجه در دادههای وزارت بهداشت، رشد بالاتر مصرف در زنان در برخی گروههای سنی است.
برای مثال، مقایسه آمار سالهای ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ نشان میدهد افزایش مصرف محصولات دخانی در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله حدود ۹۰ درصد بوده است. در گروه ۲۵ تا ۳۴ سال نیز افزایش حدود ۹۰.۸۸ درصدی گزارش شده است.
کارشناسان عوامل مختلفی را در این روند مؤثر میدانند؛ از جمله دسترسی آسان، قیمت محصولات، تغییر نگرش اجتماعی نسبت به مصرف دخانیات و تلاش برای عادیسازی مصرف.
البته هنگام تحلیل این آمار باید توجه داشت که درصد رشد بالا الزاماً به معنای شیوع بالای مصرف نیست؛ گاهی یک افزایش نسبی بزرگ از یک مقدار اولیه کوچک حاصل میشود.
نقش محصولات جدید دخانی در افزایش مصرف
بازار دخانیات در سالهای اخیر تنها به سیگار سنتی محدود نمانده است.
محصولاتی مانند ویپ، سیگار الکترونیکی و سایر محصولات جدید نیکوتینی نیز وارد الگوی مصرف شدهاند و همین موضوع، اندازهگیری و کنترل مصرف را پیچیدهتر کرده است.
کارشناسان وزارت بهداشت در سالهای گذشته نسبت به استفاده از محصولات جدید و همچنین استفاده از طعمها و عطرهای مختلف در محصولات دخانی هشدار دادهاند.
مسئله مهم این است که ظاهر، بستهبندی، رایحه یا روش مصرف یک محصول نباید باعث شود خطرات بالقوه آن نادیده گرفته شود.
مصرف دخانیات فقط یک مسئله فردی نیست
ممکن است در نگاه اول، مصرف سیگار یا سایر محصولات دخانی یک انتخاب شخصی به نظر برسد، اما پیامدهای آن میتواند فراتر از فرد مصرفکننده باشد.
افزایش هزینههای درمان بیماریهای مرتبط با دخانیات، کاهش بهرهوری نیروی کار، ازکارافتادگی و مرگومیر زودرس، همگی میتوانند هزینههایی را به خانواده و جامعه تحمیل کنند.
در گزارشهای منتشرشده از مسئولان حوزه سلامت، سالانه دهها هزار مرگ در ایران به مصرف دخانیات نسبت داده شده است و هزینههای اقتصادی ناشی از آن نیز بسیار قابل توجه اعلام شده است.
به همین دلیل، کنترل مصرف دخانیات تنها وظیفه فرد مصرفکننده نیست و سیاستهای عمومی مانند افزایش آگاهی، محدود کردن دسترسی کودکان و نوجوانان، نظارت بر فروش و اجرای قوانین کنترل دخانیات نیز اهمیت پیدا میکند.
آیا افزایش آمار به معنای مصرف بیشتر همه جوانان است؟
خیر.
این نکته در تحلیل چنین اخباری بسیار مهم است. وقتی گفته میشود مصرف دخانیات در گروه ۱۸ تا ۲۴ سال مثلاً ۳۴ یا ۹۰ درصد افزایش یافته، منظور رشد نسبت به مطالعه قبلی است، نه اینکه چنین درصدی از جوانان مصرفکننده شدهاند.
برای مثال، بر اساس دادههای منتشرشده، شیوع مصرف انواع محصولات دخانی در کل گروه ۱۸ تا ۲۴ سال در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰.۵۸ درصد اعلام شده بود؛ در حالی که این رقم در سال ۱۳۹۵ حدود ۷.۳ درصد گزارش شده است.
بنابراین بهتر است به جای برداشتهای هیجانی از یک عدد، روند چندساله و تفاوت گروههای سنی و جنسیتی را بررسی کنیم.
جمعبندی؛ زنگ خطری که نباید نادیده گرفته شود
آمارهای وزارت بهداشت نشان میدهد که مصرف دخانیات در ایران همچنان یک مسئله جدی سلامت عمومی است. بر اساس آخرین مطالعه STEPS مورد استناد، حدود ۱۴ درصد افراد بالای ۱۸ سال مصرفکننده انواع محصولات دخانی بودهاند و در گروههای سنی جوانتر، بهویژه ۱۸ تا ۲۴ سال و ۲۵ تا ۳۴ سال، روند افزایشی مصرف در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ مشاهده شده است.
در این میان، رشد مصرف در زنان جوان، افزایش مصرف قلیان و ظهور محصولات جدید دخانی از جمله موضوعاتی هستند که توجه بیشتری میطلبند.
البته باید در تفسیر این آمار دقت کرد: رشد درصدی با شیوع مصرف یکی نیست و آخرین داده رسمی مورد استناد نیز مربوط به مطالعه سال ۱۴۰۰ است. بنابراین برای ارزیابی وضعیت دقیق مصرف دخانیات در سال ۱۴۰۵، به یک پیمایش ملی جدید و بهروز نیاز است.
آنچه از دادههای موجود میتوان با اطمینان گفت این است که روند مصرف در بخشی از جمعیت جوان، بهویژه در مقایسه با سالهای قبل، نشانههایی هشداردهنده دارد؛ موضوعی که پیشگیری، آموزش و سیاستگذاری مؤثر را بیش از گذشته ضروری میکند.
قلیان، ویپ، پاد، آیکاس تدخین جهان سومی و دشمن نسل آینده !
سال هاست ماسترو رحیمی در مورد خطرات مصرف سیگارت، قلیان، ویپ، آیکاس، سیگارهای الکترونیکی و الکل هشدار داده است!
شما به عنوان عضو انجمن پیپ چقدر در این پویش فعال بودید؟!!
شما چه میزان برای پویش های انجمن پیپ فعالیت کردید ؟!
شما هم در پویش نه به قلیان، نه به سیگارت، نه به ویپ، نه به مواد مخدر، نه به مشروبات الکلی شرکت کنید.
